Nga tái cấu trúc chính sách di trú: Tác động sâu rộng đến cộng đồng người Việt

Những điều chỉnh mạnh mẽ này xuất phát từ hai áp lực song song mà Nga đang đối mặt. Một mặt, nền kinh tế thiếu hụt lao động trầm trọng trong bối cảnh chiến sự kéo dài. Mặt khác, hàng loạt vụ việc liên quan đến an ninh – đặc biệt là vụ tấn công Crocus City Hall năm 2024 – khiến chính quyền siết chặt hoạt động của người nước ngoài. Chủ tịch Duma Quốc gia Vyacheslav Volodin đã mô tả ngắn gọn chính sách mới: “một chế độ trục xuất ở quy mô toàn quốc”.

Nòng cốt của hệ thống này dựa trên ba trụ cột: số hóa toàn diện bằng sinh trắc học, mở rộng trách nhiệm pháp lý đối với cả người nước ngoài lẫn người bảo lãnh, và hệ thống “Sổ đăng ký người bị kiểm soát” – cơ chế thay thế hoàn toàn cho “danh sách đen” truyền thống.

RCP - Từ danh sách cảnh báo thành công cụ cưỡng chế

Từ tháng 11/2025, “Sổ đăng ký người bị kiểm soát” (RCP) chính thức hoạt động đầy đủ. Khác với trước đây, RCP không chỉ đơn thuần cấm nhập cảnh; nó vô hiệu hóa gần như toàn bộ quyền sinh hoạt dân sự của người nước ngoài đang sống trong lãnh thổ Nga.

Người Việt có thể bị đưa vào RCP chỉ với những lý do tưởng như nhỏ: visa hết hạn chưa kịp gia hạn, giấy tờ du học bị hủy, vi phạm quy tắc 90/180, hoặc đơn giản là bị rút ngắn thời gian cư trú theo quyết định hành chính. Từ thời điểm bị ghi nhận, họ rơi ngay vào tình trạng “lưu trú bị kiểm soát” – không có bất kỳ giai đoạn ân hạn nào.

Quan trọng hơn, những hạn chế đi kèm vô cùng nặng nề: không được mở tài khoản ngân hàng, không được rời khỏi khu vực cư trú, không được lái xe, không thể đăng ký kết hôn hay thành lập doanh nghiệp. Với những người Việt đang kinh doanh, buôn bán hoặc làm nghề vận chuyển, điều này đồng nghĩa với việc mất khả năng làm việc ngay lập tức.

Chấm dứt hoàn toàn “visa run”

Một trong những hiểu lầm phổ biến nhất trong cộng đồng Việt là việc xuất–nhập cảnh để làm mới thời hạn lưu trú. Quy định mới đã đóng cánh cửa này: từ 1/1/2025, thời gian tạm trú tối đa cho một số chế độ nhập cảnh là 90 ngày trong 1 năm, không thể khởi tạo lại bằng cách rời Nga rồi quay lại ngay.

Vi phạm quy tắc này có thể dẫn đến trục xuất nhanh, thậm chí không cần xét xử tại tòa.

Trách nhiệm mới của người bảo lãnh Việt Nam

Một điểm siết chặt ít được chú ý là trách nhiệm liên đới của cha mẹ và người giám hộ. Nếu trẻ em hoặc người phụ thuộc có giấy tờ hết hạn, cha mẹ – chứ không phải bản thân người phụ thuộc – sẽ bị xem là vi phạm pháp luật và có thể bị trục xuất cùng lúc.

Đây là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với các gia đình có con nhỏ hoặc trẻ sinh ra tại Nga nhưng chưa hoàn chỉnh hồ sơ.

Sinh trắc học và “Amina” - Kỷ nguyên giám sát kỹ thuật số

Sự thay đổi mang tính bước ngoặt diễn ra tại các cửa khẩu Moscow từ ngày 1/12/2024. Tất cả người nước ngoài khi nhập cảnh phải cung cấp ảnh khuôn mặt kỹ thuật số và dấu vân tay đầy đủ. Đến giữa năm 2025, biện pháp này sẽ áp dụng trên toàn nước Nga. Những người đã nhập cảnh trước đó nhưng vẫn đang sinh sống tại Nga cũng bắt buộc phải cập nhật dữ liệu sinh trắc học trước 30/6/2025.

Song song với đó, ứng dụng “Amina” – yêu cầu quyền định vị liên tục và xác minh khuôn mặt theo thời gian thực – đang được thí điểm tại Moscow. Dù hiện tại người Việt nhập cảnh bằng visa chưa bị bắt buộc cài đặt, xu hướng chính sách cho thấy quy định này nhiều khả năng sẽ được mở rộng.

Đáng lo ngại hơn, ứng dụng không tương thích tốt với iOS, tạo ra nguy cơ người Việt dùng iPhone bị xem là “không tuân thủ” dù họ không cố ý.

Thị trường lao động: Siết cả chi phí lẫn ngành nghề

Từ năm 2026, biểu phí Patent tại nhiều khu vực tăng mạnh, tạo áp lực chi phí lên mặt bằng lao động chung, kể cả với nhóm không dùng Patent như người Việt.

• Moscow & Vùng Moscow: 8.900 → 10.000 RUB/tháng (+12%)
• Kamchatka: 9.000 → 13.800 RUB/tháng (+53%)
• Irkutsk: – → 12.000 RUB/tháng
• St. Petersburg: 6.000 → 8.000 RUB/tháng (+33%)

Ngoài ra, phí cấp/gia hạn patent hoặc giấy phép tạm trú là 4.200 RUB, phí gia hạn tạm trú là 1.000 RUB.

Song song đó, một số vùng – đặc biệt là St. Petersburg và Vùng Moscow – đã cấm người nước ngoài làm việc trong lĩnh vực taxi và giao hàng, những công việc vốn là chỗ dựa của nhiều lao động nước ngoài trong đó có lao động Việt Nam.

Tác động và yêu cầu thích ứng

Hệ thống di trú mới của Nga báo hiệu sự kết thúc của thời kỳ “linh hoạt”, nơi người nước ngoài có thể xoay xở bằng visa du lịch, đăng ký tạm trú theo địa chỉ tạm hoặc “visa run”. Thay vào đó, người Việt tại Nga phải chuyển sang mô hình tuân thủ đầy đủ, minh bạch và số hóa.

Doanh nghiệp Việt cần rà soát nhân sự, cập nhật giấy tờ, hướng dẫn người lao động cài đặt ứng dụng cần thiết và chuẩn bị trước cho việc đối soát sinh trắc học. Các gia đình cần kiểm tra toàn bộ giấy tờ của con cái trước thời hạn bắt buộc 30/6/2025.

Sự chuyển đổi mạnh mẽ trong chính sách di trú của Nga vừa tạo cơ hội, vừa đặt ra thách thức lớn cho cộng đồng người Việt. Trong bối cảnh luật pháp ngày càng siết chặt và mọi sai sót nhỏ đều có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, việc chủ động cập nhật thông tin, tuân thủ đầy đủ và chuẩn bị kỹ lưỡng là yếu tố sống còn.

Nếu bạn đang sinh sống, học tập hoặc làm việc tại Nga, đây là thời điểm cần nhìn lại toàn bộ hồ sơ di trú của mình – bởi trong một hệ thống giám sát thời gian thực, sự chậm trễ của một ngày có thể đánh đổi bằng rủi ro của nhiều năm.